2 / 4

Naʻe Fiemaʻu ʻe he Tokotaha Kotoa ha Meʻa Kulokula .

Naʻe tupulaki ʻa e pisinisí ʻo fakafou ʻi he kau kasitomaa fakatāutaha naʻa nau saiʻia ʻi heʻenau lava ʻo lototaha ki ha lanu ʻo ʻikai ke nau lototaha ʻoku tatau ʻa e uma ʻo e tokotaha kotoa pē. Naʻá ma ngaohi ʻa e ngaahi kofu ʻuluaki, totongi ʻa e ngaahi konga ʻo e ngaahi meʻa ʻoku hokó pea fakatupulaki ha ngaahi sīpinga ʻe lava ke toe fakaʻaongaʻi ʻe lava ke laiseni ʻe he ngaahi fale ngāue fakatāutaha kehé. Naʻe mahino ange kia Mele ʻa e ngāué ʻi ha toe lea te u lava ʻo fai fekauʻaki mo hono kahaʻú. Naʻá ne fie maʻu ha tānakiʻanga ʻe lava ke kei fiefia ai ʻa e kakaí hili ʻa e ʻosi ha hoʻatā fakafiefia ʻe taha. Naʻá ku manatuʻi e peau ʻo e kulokula ʻi muʻá peá u kamata fokotuʻutuʻu ha ngaahi sitoka siʻisiʻi pea totongi vave ha tokoni, ʻo fua ʻa e ngaahi ʻota ʻo fakatatau ki he meʻa te mau lava ʻo ʻave. Naʻe fanongo ʻeku tamaí ki he palaní, peá ne ʻeke mai pe naʻá ku manatuʻi ʻoku fie maʻu foki ʻe ha kātoanga ha feituʻu ke tuku ai ʻe he kakaí ʻenau meʻakaí.

Naʻe taʻu uofulu mā nima ʻa ʻAna, ko ha tokotaha tā ʻata naʻá ne saiʻia ange ʻi he kakaí ʻi he ngaahi tuʻunga fakaʻeiʻeiki naʻa nau tui ʻoku fie maʻu ʻe he ngaahi ʻataá. Naʻe hiva mo akoʻi ʻe Sela, taʻu uofulu mā fitu, ʻa e ngaahi lēsoni hiva ʻa e kakai lalahí. Naʻá na fetaulaki mo au ʻi ha maʻu meʻatokoni ʻaho fāʻeleʻi fakatāutaha pea naʻe hangē naʻá na fakafiefiaʻi ha tangata ʻe lava ke ne aleaʻi loto falala ha kote kae ʻoua kuo ʻeke ange ʻe he fefine naʻá ne tui iá pe ko e hā ʻene fakakaukaú. Naʻe fakaafeʻi au ʻe ʻAna ki ha maʻu meʻatokoni efiafi kimui ange peá ne puke hoku nimá ʻi heʻeku kamata faʻu ha tali ki ha fakamālō faingofua. Naʻe kole mai ʻa Sela ke u fanongo ki heʻene ngāué ʻi ha efiafi ʻe taha, tangutu ofi ʻi he ʻosí ʻo ʻuma mai ʻi heʻeku faifai pea tuku ʻeku fakamālōʻiaʻi pē ʻa e hivá. Naʻá na takitaha ʻiloʻi ʻoku ou sio ki ha kakai kehe. Na‘e ‘ikai ha taha ‘o kinaua ‘okú na ngāue‘aki ‘a e fakamatala ko iá ko ha fatongia ke na loto-tatau fekau‘aki mo ia ‘o ta‘engata.

Naʻe taʻu uofulu mā fā ʻa Sina pea naʻá ne ngāue ʻaki ʻa e ngaahi matalaʻiʻakaú; Naʻe taʻu uofulu mā ono ʻa Tia pea naʻá ne puleʻi ha ngaahi ngāue fakatauʻanga meʻakai fakatāutaha. Naʻe tui hinehina ʻa Sina ki ha meʻakai, naʻá ne maʻu au ʻoku ou sio ʻi he tafaʻaki ʻe taha ʻo e tēpilé peá ne malimali ʻo hangē naʻá ne ʻamanaki ke fakatokangaʻi iá. ʻI heʻemau lue atu ʻi he ʻosí naʻá ne fakahū mai hono nimá ki hoku nimá ʻo ne pehē mai ʻe lava ke u tuku ʻeku vakaiʻi pe naʻá ku lau totonu ʻa e fakaafé. Naʻe ʻave au ʻe Tia ʻo hulohula ʻi ha efiafi kehe peá ne kata ʻi heʻeku fakapapauʻi ʻeku tokangá. Naʻá ne ʻunu mai ʻo ofi mai, ʻo kole mai ke u tuku ke fai ʻe he mūsiká ha niʻihi ʻo e ngāué peá ne ʻuma ki hoku kouʻahé ʻi heʻeku faifai pea tuku ʻeku laú. Naʻá ku hoko ʻo koloaʻia ʻi he ngaahi fakaafé ʻi ha taimi fuoloa kimuʻa peá u koloaʻia ʻi ha meʻa pē ʻe lava ke fakapapauʻi ʻe ha pangikē.

Naʻe akoʻi ʻe Lupe, taʻu uofulu mā hiva, ʻa e kakai lalahí, pea ko Mona, taʻu tolungofulú, naʻá ne tauhi ha ʻakauni ki ha fanga kiʻi kautaha iiki. Naʻe fakaafeʻi au ʻe Lupe ki ha filimi, ʻo ne tui lanu pulū pea talamai ʻa e konga naʻá ne saiʻia aí ʻi he ʻosí lolotonga ia ʻoku ou ako ke ʻoua naʻá ku fakalaveaʻi au ʻaki ha fakaʻosinga ʻoku pehē ʻoku lelei ange. Naʻe kole mai ʻe Mona ke u ʻalu ki tuʻa hili ha maʻu meʻatokoni efiafi ʻa e ngaahi kaungāmeʻá ʻa ia ne u fakamatalaʻi fakatuʻupakē ai ha palani maʻu meʻatokoni efiafi ʻa ha taha kehe ʻaupito ko ʻeku palani pē ʻaʻakú. Naʻe fakakaukau ʻa Mona ʻoku fakakata ʻa e fehālaakí, ʻo kapau pē te u manatuʻi ʻa e feituʻu naʻá ne fakaafeʻi moʻoni aú. ʻI hono matapaá naʻá ne ʻuma mai kiate au, peá ne toki kole mai ke u toe fai ʻema teiti hokó. Naʻá ku tali totonu peá u ongoʻi ha fiefia fakavalevale ʻi heʻeku paasi ʻi ha sivi naʻe vave ange ʻi ha toe ʻilo naʻá ku ʻave mei he 2026.

Naʻe taʻu uofulu mā nima ʻa Fita pea naʻá ne ngaohi ʻa e ngaahi selamikí. Naʻe tokoni ʻa Pua, taʻu uofulu mā fitu, ki hono fokotuʻutuʻu ha ngaahi meʻa fakafāmili fakatāutaha, pea taʻu uofulu mā valu ʻa Lea, ko ha tokotaha kuki ʻoku ʻi ai ʻene ngaahi palani ki haʻane feituʻu pē ʻaʻana. Naʻá ku fetaulaki mo kinaua ʻi ha ngaahi maʻu meʻatokoni efiafi kehekehe, ʻo takitaha ʻi ai haʻaku ngaahi talanoa naʻá ne ʻai au ke u fie maʻu ke hoko atu ʻa e efiafí. Naʻe fakaafeʻi au ʻe Fita ke ma inu kofi hili ha kiʻi fakaʻaliʻali peá ne ala ki hoku nimá ʻi heʻeku kamata feinga ke ongo ʻiloʻilo pau ki ha ipu naʻá ku saiʻia pē aí. Naʻe kole mai ʻe Pua ki ha koniseti pea ne tui kulokula, mo ha malimali ʻo ngalo ʻiate au ʻa e sētesi naʻá ku teuteu fekauʻaki mo e lanú. Naʻe fakaafeʻi au ʻe Lea ki ha meʻakai, ʻo ne puke hoku nimá ʻi he tafaʻaki ʻe taha ʻo e tēpilé ʻo ne pehē ʻe lava ke moʻui ʻa e meʻakaí ʻi ha miniti ʻe taha ʻo ʻikai ke fakamālōʻiaʻi ia. Naʻá ku fiefia ʻi he efiafi kotoa ʻe tolú pea naʻá ku kei mahino pē fekauʻaki mo e kakai kehe naʻá ku teití.

Naʻe ʻomi ʻe he ʻuluaki ʻota lahi ʻo e 2017 ʻa e faʻahinga fika naʻá ku fakaʻaongaʻi ʻi ha taimi ke fakaʻatā ai ha faʻahinga tuʻutuʻuni. Te u lava pē ʻo maʻu ha paʻanga lahi ange ʻi heʻeku ʻave iá kapau ʻe ngāue ʻa e sitūtiō ʻo aʻu ki he fakaʻosinga ʻo e uiké ne u palōmesi ki heʻeku tamaí. Na‘e ‘ikai ke loto-kovi ‘a e tokotaha fakataú. Naʻá ne fie maʻu pē ha meʻa ʻi heʻene taimi-tēpile pē ʻaʻaná pea naʻá ne loto fiemālie ke totongi ʻa e fakavavevavé. Naʻá ku kamata ke hiki ʻemau ngaahi palaní ʻi hoku ʻulú kimuʻa peá u toki tali iá. Naʻe sio mai ʻa Mele ʻoku ou ako ʻa e ngaahi ʻahó peá ne ʻeke mai pe ʻoku teu ke u liʻaki ʻa e vaʻinga naʻá ku fakamoleki ha taʻu ʻe taha ʻi he kikité. Naʻá ku pehē ange mahalo te mau lava ʻo ʻosi vave ange. Naʻá ne ʻeke mai pe ko e fē ʻa e konga ʻo e ngāué naʻe vave ange koeʻuhí he naʻá ku fie maʻu lahi ʻa e paʻangá.

Na'a mau tali ha version si'isi'i ange 'i loto 'i he malava kuo 'osi alea'i pea fakafisinga'i 'a e ngaue fakavavevave 'oku toe lahi ange. Naʻe fokotuʻutuʻu pē ʻe Mele ʻene ngaahi palaní; ko e kau ngāue totongi na‘e ‘i ai ‘enau ngaahi taimi-tēpile mo‘oní. Naʻá ku fakatau ha ngaahi tikite angamaheni maʻaku mo ʻeku tamaí pea fakaleleiʻi e ngaahi fokotuʻutuʻu ʻo e ʻaʻahí lolotonga ʻene kei ʻaonga ke faí. Naʻá ne aʻu mai mo ha kiʻi kato, ha faleʻi taʻeʻuhingamālie mo e mata fiefia ʻo ha tangata naʻe fakaafeʻi kimuʻa pea toki fie maʻu ia ʻe ha taha ke ne ʻave ha meʻa. Naʻá ku manatuʻi ʻene pekia ʻi he hongofuluʻi taʻu motuʻá ʻo lahi ange ʻi heʻeku manatuʻi ʻene katá. Ko ʻeku toe fanongo ki aí naʻe ongo ia ʻo hangē ko e fakafoki lahi taha kuo ʻomi ʻe he kahaʻú kiate aú, pea naʻá ku fakapapauʻi ke ʻoua naʻá ku liliu ia ki ha leʻo ʻe taha naʻá ku fanongo pē mei he loki hoko maí.

Naʻa mau ʻi he Malaʻe Waikato ʻi Hamilton ʻi he ʻaho 11 ʻo Nōvema 2017. ʻI he taimi mālōloó naʻe taki ʻa Nuʻu Sila ʻaki ʻa e 16–2, pea naʻe sio mai ʻeku tamaí kiate au ʻaki ʻa e kaungāongoʻi kātaki ʻoku tauhi ʻe he kakaí ki ha talavou kuo hoko ʻene falalá ʻo fakamole lahi ki he kakaí. Naʻá ku talaange ke ne kei siofi pē. Na’e foki mai ‘a Tonga ‘o ikuna ‘aki ‘a e 28–22. Naʻe hoko ʻa e fuʻu kakaí ʻi homau tafaʻakí ko ha longoaʻa lahi mo fakafiefia. Naʻe puke ʻe heʻeku tamaí hoku ongo umá, ʻo ne kailaʻi ha meʻa naʻe ʻikai ke u lava ʻo fanongo ki ai peá ne kata ʻaki hono fofongá kotoa. Naʻá ku ʻosi ʻiloʻi ʻa e sikoá, ka naʻe teʻeki ai ke u ʻiloʻi ʻa e momeniti pau ko ʻení. ʻI he moʻui motuʻá naʻá ne ʻi ha feituʻu kehe pea naʻá ku fakaʻosi ʻa e nima ʻo ha taha muli.

Hili iá naʻe fakaava ʻe Mele mo Lita ʻa e ʻū pepa kuo fakamaʻú. Naʻe sio fakamamaʻu mai ʻa Mele, ʻo ne toe lau ʻa e fiká mo ʻeke mai pe ko e hā ha toe lahi ʻo e meʻa naʻá ku ʻave tokotahá. Naʻe fuoloa ange ʻa e tali ʻa Lita. Naʻá ne pehē ʻokú ne tui naʻá ku ʻilo ha meʻa ʻoku ʻikai ke lava, ka naʻá ne fie ʻilo pe naʻá ku mei kei tauhi pē ʻa e ʻahó kapau naʻe ʻikai ke pau ʻa e olá. Ko ha fehuʻi lelei ange ia ʻi he meʻa ne u fie maʻú. Naʻá ku talaange ki ai naʻe mahuʻinga ʻa e tamai ʻi hoku tafaʻakí kimuʻa pea toki fai ʻa e ifi fakaʻosí. Naʻe sio ʻa Lita ki ha fakatātā ʻo kimaua toko uá peá ne malimali. Na‘e fakatau atu ‘e he kautaha ‘a e ngaahi ngāue lahi ange ‘i he vaha‘a taimi femo‘uekiná, pea na‘á ku fiefia ai. Ko e fakatātaá ʻa e meʻa naʻá ku toutou fakaava ʻi heʻeku fakakaukau ʻoku ʻikai ha taha ʻoku sio maí.

✦
Ngaahi vakai 1 ⓘ