Ko e Tangata 'Oku 'i ai 'ene Su To'ohema 'e Ua .
Naʻá ku totongi ha paʻanga ʻe teau ki ha ongo sū toʻohema pea naʻe talamai ʻe he fefine ʻi mui ʻi he tēpilé kuó u faifai pea fakatau mai ha meʻa ʻoku feʻunga mo ʻeku hulohulá. Ko hono hingoá ko Lita. Naʻá ne taʻu uofulu mā ono, ko ha neesi, pea naʻe ʻi ai ha taimi naʻá ku hoko ai ko e ʻuhinga lelei taha ne u lava ʻo fakakaukau ki ai ke u kei ʻi ha paati hili ʻeku ʻosi ʻave ʻa e ngaahi seá. Ko au ko Manu, taʻu uofulu mā fitu, ʻi he 2016 mo ha taʻu ʻe hongofulu taʻe malava ʻi loto ʻi hoku ʻulú mo ha hoa sū foaki ʻoku ʻikai lava ke ne ʻave ha tangata ki ha feituʻu ʻoku ʻaonga. Naʻe hoko atu ʻi homau tafaʻakí ha tānaki paʻanga fakakomiuniti fakatāutaha ʻi ʻAokalani ʻo fuʻu fiefia ʻo ʻikai mahino kiate au naʻá ku toki maʻu ha taʻu ʻe hongofulu naʻá ku fakakaukau kuó u mole.
Naʻe fāʻeleʻi au ʻi Tonga, tupu hake ʻi he vahaʻa ʻo e fāmili ʻi aí mo ha moʻui ʻi Nuʻu Sila, pea naʻá ku maʻu ʻa e totonu kuo fakapapauʻi ke u nofo mo ngāue ʻi he feituʻu ʻoku ou tuʻu ai he taimí ni. 'I he 2026 na'a ku fakalele ha ki'i alterations service 'oku vaivai, ngaue 'i ha taimi pe 'oku kole mai ai ha taha pea misi 'a e ho'ata fiefia faka'osi mahalo na'a ku fakamoleki mo 'eku tamai. Na'e 'asi heni he'eku telefoni ha 'aho Tokonaki 'o e 2016. Na'e 'osi 'omai 'e he'eku tamai ha fekau mei Tongatapu 'o 'eke mai pe ko e taimi fe teu 'a'ahi atu ai. Naʻá ku lau tuʻo ua ia, tali kimuʻa peá u toki femoʻuekiná peá u ʻiloʻi ʻoku tetetete hoku ongo nimá. Naʻe tuku hifo ʻe Lita ʻa e sū, sio totonu mai kiate au mo ʻeke mai pe ʻoku ou fie maʻu ha miniti fakalongolongo.
Naʻá ku talaange ki ai kuó u manatuʻi ha meʻa mahuʻinga. Naʻá ne ʻomi ha vai, tangutu ʻi hoku tafaʻakí ʻo tatali ʻo ʻikai ke ne feinga ke liliu ʻeku fakalongolongó ki ha fetalanoaʻaki te ne lava ʻo fakaleleiʻi. ʻI he hongofuluʻi taʻu motuʻá ne u saiʻia ʻi he angaʻofa ko iá pea meimei ʻikai ke u fai ha meʻa ke taau ai mo ha toe efiafi ʻo ia. ʻI he taimi ko ʻení ne u ʻeke ange pe te ne maʻu meʻatokoni efiafi mo au. Naʻe malimali ʻa Lita, ʻo ne tuhu ki he ongo sū ʻo ne pehē mai kuo pau ke u aʻu atu ʻi ha meʻa ʻe lava ai ʻo luelue. Naʻá ku tauhi kinautolu ʻi ha faʻahinga founga pē koeʻuhí he ko e paʻangá naʻe maʻá e tānaki paʻangá pea koeʻuhí, hili ha taʻu ʻe hongofulu ʻo e mole ʻa e ngaahi faingamālié ʻi heʻeku feinga ke hā fakapotopotó, naʻá ku fie maʻu ha meʻa fakakata ʻe taha te u lava ʻo tauhi ko ha fakamoʻoni kuó u toe kamata.
Ko ʻeku taukei moʻoní ko hono ngaohi ʻo e ngaahi kofú ke feʻunga mo e kakai naʻe talaange ʻoku totonu ke lelei feʻunga ʻa e lahi ʻoku maʻú. Naʻá ku ʻiloʻi e founga ke liliu ai ha kote, tauhi ha kofu motuʻa pea ʻai ha kiʻi tupenu siʻisiʻi ke hangē naʻe palani fakalelei ia ʻe ha taha. Na'a ku manatu'i foki 'a e Ipu 'a Mamani 'o e 'akapulu liiki 'o e 2017 pea mo e poupou makehe 'a e Tonga 'e fakafonu 'aki 'a e ngaahi 'api, hala mo e ngaahi fakataha'anga. Naʻá ku lava ʻo sio ki he fie maʻu ʻi he kahaʻú ʻo e kulokulá ʻo ʻikai ke u fakangalingali naʻá ku faʻu ʻa e pōlepole ʻa ha taha. Naʻá ku fie ngaohi ha ngaahi kofu kātoanga ʻuluaki mo ʻikai fakaʻilongaʻi ʻe lava ke toe tui ʻe he kakaí, pea ke totongi ha ngaahi loki ʻo e ngaahi taimi ki he ngaahi kulupu fakatāutaha ʻoku nau fie maʻu ha loki ke hā lelei ʻo hangē ko ʻene ongoʻí.
Naʻe taʻu uofulu mā valu ʻa Mele pea ko ha tokotaha ngaohi sīpinga taukei. Naʻá ne fokotuʻu mai ʻi ha taimi ke ma ngāue fakataha; Naʻá ku ʻosi tali ʻi ha taimi ʻe taha ʻoku ou fuʻu femoʻuekina ʻi he fai kovi tokotaha pē. Naʻá ku maʻu ia, fokotuʻu ha kiʻi palani peá u fakahaaʻi ʻoku ou manatuʻi ha kahaʻu kuo mole. Naʻe fanongo ʻa Mele, peá ne ʻeke ange pe ʻoku kau ʻi he manatu ko ʻení ʻa e malava ke lomiʻi totonu ha tuitui. Naʻá ma fokotuʻu ha kautaha fakatāutaha ʻaki ha paʻanga Nuʻu Sila ʻe valu afe: ko ʻeku paʻanga ʻe nima afe mo ʻene paʻanga ʻe tolu afe, ʻema ngaahi meʻangāué mo ʻema ngāue fakatouʻosi. Naʻá ma lototaha ki he peseti ʻe onongofulu maʻaku pea fāngofulu maʻana. Naʻe nofo mavahe ʻa e paʻanga tānaki fakatāutahá. Naʻe ʻosi ʻasi mai ʻa e ngaahi sū fakavalevalé meiate au.
Ko e fuofua ʻota fakatāutahá ko ha loki ʻo e kātoangá mo ha ngaahi liliu, ko e paʻanga ʻe nima afe ʻi he ngaahi tohi tali totongi. Ko e tupenu, tokoni totongi, fakama'a mo e tu'uaki 'oku totongi 'e tolu afe. Naʻe toe ʻa e paʻanga ʻe ua afe kimuʻa ʻi he ngaahi fatongia kimui ange ʻa e kautaha, pea naʻe maʻu ʻe he kautaha ʻa e paʻanga ʻe hongofulu afe hili ʻa e ngāué. Naʻe ʻai ʻe Mele ʻa e ʻinivoisi kuo totongí ʻi he tafaʻaki ʻo ʻeku palaní peá ne pehē kuo hoko ʻa e kahaʻú ʻo fakalotoʻi fakakonga. Naʻá ku telefoni ki heʻeku tamaí ʻo talaange kuó u fai ha ngāue lelei. Naʻá ne ʻeke mai pe ʻoku ou totongi feʻunga. ʻI he moʻui motuʻá ne u faʻa fanongo ki he meʻa ko iá ko ha fakaanga. Naʻá ku fanongo ʻi he taimi ko ʻení ki ha tangata naʻá ne fie maʻu ke tuku ʻene kole fakamolemole hono fohá ʻi heʻene lava ʻo fai ha meʻa ʻoku leleí.
Naʻe vala lanu pulū ʻa Lita ki he maʻu meʻatokoni efiafí. Naʻá ne siofi au ʻi heʻeku fai ha fakamatala lōloa ki he pisinisí peá ne toki ʻeke mai pe naʻá ku fakaafeʻi ia pe ko ha tokotaha nō ʻoku ʻikai angamaheni ʻene kātakí. Naʻá ku kata, tuku hifo ʻa e kaveingá peá u ʻeke ange fekauʻaki mo e uike naʻá ne moʻui moʻoni aí. Naʻá ne talamai kiate au, ʻo ne aʻu atu ki he tafaʻaki ʻe taha ʻo e tēpilé ʻi he taimi naʻe malie ai ʻa e talanoá peá ne tuku hono nimá ʻi hoku nimá. ʻI tuʻá naʻá ne ʻuma mai kiate au ʻaki ha māfana naʻá ne ʻai ke ongoʻi kehe ʻaupito ʻa e koló mei he kolo naʻá ku fakavavevave atu tokotaha aí. Naʻá ku talaange ʻoku ʻikai ke u teiti pē. Naʻe pehē ʻe Lita ʻokú ne houngaʻia ʻi heʻene ʻiló, pea te ne fakapapauʻi ʻa e meʻa ʻoku feʻunga mo iá ʻi heʻema ʻalú.
Naʻá ku ʻiloʻi mo Mele ha meʻa fakamānako fakatāutaha ʻi he tafaʻaki ʻo e ngāué. ʻI ha maʻu meʻatokoni efiafi mo hono ngaahi kaungāmeʻá naʻá ne tui lanu mata, naʻá ne maʻu au ʻoku ou sio peá ne ʻeke mai pe ʻoku ou teu ke fai ha fakatokanga fekauʻaki mo e lelei hono langa ʻo e teungá. Naʻá ku pehē ʻoku ʻi ai ha meʻa ʻoku ʻikai fuʻu fakapalofesinale ʻi heʻeku fakakaukaú. Naʻá ne malimali mai, ʻo ne puke hoku nimá ʻo talamai ke u ʻahiʻahiʻi ia. Naʻá ne ʻuma mai kiate au, ne u tohoakiʻi ofi mai ia, pea ʻi he ʻosí naʻá ma fai ha fetalanoaʻaki mahino fekauʻaki mo e kakai kehe ne u sio ki aí. Naʻe pehē ʻe Mele ʻoku kei hoko pē ʻa e aleapau ʻa e kautaha ko e aleapau ʻa e kautaha, ʻo tatau ai pē pe ko e fē ʻa e founga ʻe ʻalu ai ha talanoa fakatāutaha. Naʻá ku saiʻia ange ʻiate ia ʻi heʻene lea ʻaki iá pea naʻe mahino kiate au ʻoku ʻikai ke ʻai ʻe heʻeku saiʻia ʻiate iá ke siʻisiʻi ange ʻa e fie maʻu ʻo e fakamatalá.
Kimu’a pea ‘osi ‘a e ta’u ko ia na’a ku hiki ha vavalo ‘i he pepa: ‘E ikuna’i ‘e Tonga ‘a Nu’usila ‘aki ‘a e 28–22 ‘i he Ipu ‘a Mamani ‘akapulu liiki ‘o e 2017. Naʻe tauhi ʻe Mele ha tatau kuo silaʻi ʻe taha; Naʻe tauhi ʻe Lita ha taha. Naʻá ku manatuʻi e longoaʻa ʻo e ʻaho ko iá, ʻa e fiefiá mo e moʻoniʻi meʻa ko ia ʻi heʻeku ʻuluaki moʻuí ne u siofi e konga lahi ʻo e meʻa ko iá lolotonga ʻeku feinga ke fakaʻosi ha ʻota maʻa ha taha naʻe ʻikai ke ne teitei tānaki ʻi he taimi totonú. ʻI he taimi ko ʻení ne u fakatau ha ʻaʻahi ki hoku fāmilí mei heʻeku paʻanga fakatāutahá peá u kamata aleaʻi mo ʻeku tamaí ha fononga moʻoni ki he vaʻingá. Naʻe ʻi ai ha ngaahi ʻota ne u fie ʻosi. Naʻe ʻi ai foki mo ha tangata ne u fie maʻu ʻi hoku tafaʻakí ʻi he taimi naʻe tuʻu hake ai ʻa e fuʻu kakaí.