Margjina mjaft të gjera për emra
Në tetor 1912, Era u zgjua nën një tavolinë lidhëse në Vlorë, me një djalë që i tundte supin dhe kërkonte tenxheren e pastës. Kujtimi i saj i fundit ishte një dhomë e konservimit të muzeut. Gazetat jashtë derës flisnin për një luftë tashmë të përhapur në rajon. Askush nuk mund të shpjegonte se si ajo kishte kaluar një shekull.
Ajo kujtoi ruajtjen e librave në një muze modern, duke përfshirë një ekspozitë rreth deklaratës së pavarësisë që do të bëhej këtu më 28 nëntor. Gjashtë javë. Fjalët publike së shpejti do të udhëtonin më shpejt sesa mund t'i mbanin kopjet e mbijetuara. Mjeshtri i saj e pa letrën e lagur si humbje; ajo pa një qytet që do të kishte nevojë për printera, lexues dhe njerëz që mund t'i mbanin dokumentet e tij të përdorshme.
Era dinte më mirë sesa të premtonte restaurim për çdo skrap. Ajo kërkoi leje për të mbajtur faqet e hedhura për praktikë. Në dhomën e marrë me qira ku flinte, një e ve e quajtur Mira e shikonte të ndante çarçafët më pak të dëmtuar dhe t'i shtrinte me kujdes ku mund të lëvizte ajri. "A do të paguajë dikush për fjalët e vjetra?" Pyeti Mira.
"Ndonjëherë ata paguajnë për të mbajtur një emër," tha Era. Një pako mbante një regjistër familjar. Pronari i saj kishte supozuar se njolla e errët e bënte gjithçka të palexueshme. Era ruajti atë që mund të ruhej dhe bëri një kopje të qartë pranë saj, duke shënuar çdo shkronjë të pasigurt. Gruaja qau kur pa emrin e babait të saj.
Era nuk pranoi ta quante kopjen një zëvendësim zyrtar. Ajo ngarkoi punën fizike, shpjegoi kufijtë e saj dhe i kërkoi pronarit të kërkonte konfirmimin e duhur aty ku duhej. Lidhësi e shkarkoi atë për marrjen e klientëve. E mbajti fshesën. Era u largua me paketën e saj të letrave praktike dhe pa rrogë për javën.
Mira ofroi një cep të oborrit të saj. Në këmbim, Era do ta ndihmonte vajzën e saj të mësonte nga një lexues i dëmtuar. Vajza i pëlqente historitë, por kishte frikë të kthente gjethet e brishta. Era bëri një kopertinë të thjeshtë të qepur dhe futi letër zanore ku kapeshin duart. Pastaj ajo shikoi fëmijën duke lexuar pa u dridhur në çdo shushurimë.
Era propozoi një sallë leximi gati përpara mbledhjes që ajo e dinte se do ta transformonte Vlorën. Një mësuese në pension pranoi të zgjidhte tekste të përshtatshme dhe ajo rezervoi kohën e lirë të një printeri në nëntor. Mira e quajti ekstravagante. Era i vendosi paratë e saj të mbetura në letër dhe fije. "Së shpejti," tha ajo, "njerëzit do të duan fjalë që mund të mbajnë në shtëpi."
Vasili, një tregtar, i ofroi të blinte librat e riparuar dhe kohën e rezervuar të printerit për më pak se sa kishte shpenzuar Era. Ai pretendoi se ndërmarrja e saj do të shembet para dimrit. Kur ajo refuzoi, ai filloi të shiste lexuesit e tij "të plotë" dhe paralajmëroi familjet se riparimet fshehën faqet që mungonin. Dy pronarë të frikësuar erdhën për të mbledhur librat e tyre. Era i ktheu menjëherë.
Pastaj ajo e ftoi mësuesin të shqyrtonte çdo vëllim. Ata numëruan gjethet e mbijetuara para pronarëve të tyre, duke regjistruar humbje që i paraprinin punës së saj në vend që t'i maskonin ato. Mësuesi krahasoi një libër me një kopje tjetër. Vasili e kishte shitur atë kopje të dytë si të plotë, megjithëse pjesa e fundit e saj mungonte.
Kur lajmet sollën më shumë udhëtarë në Vlorë, Era përdori kohën e rezervuar të shtypjes për një broshurë modeste origjinale leximi që mësuesi kishte përgatitur. Çmimi i saj mbulonte letrën e zërit dhe punën. Vasili u përpoq të merrte vendin e printerit, duke ofruar dyfishin në para. Printeri i tregoi rezervimin paraprak. Epoka kishte qenë herët kur paratë mund të blinin ende kohë.
Grupi i parë u shit. Një grup që planifikonte një shkollë kërkoi një porosi më të madhe, por kërkonte prova që ajo mund të dorëzonte. Era mblodhi koleksionin e riparuar, dorëshkrimin origjinal dhe kopjet e para në oborrin e Mirës. Familjet që kishin sjellë dikur pako të shkatërruara, tani ndihmuan në renditjen e faqeve. Në mbrëmje, urdhri i plotë i gjykimit ishte gati, i qepur dhe jo i shpërndarë.
Më 28 nëntor, deklarata e ktheu qytetin e pritjes në një vend ku pothuajse të gjithë kishin lajme për të mbajtur. Libreza e vogël e Erës nuk ishte deklarata dhe nuk pretendonte të ishte zyrtare. Megjithatë, njerëzit e blenë atë pranë fletëve të lajmeve, sepse një fillim i ri kishte nevojë gjithashtu për diçka që një fëmijë mund të lexonte. Klientët e parë i shërbeu vetë vajza e Mirës.
Grupi i shkollës konfirmoi një porosi të mjaftueshme për të blerë pajisjet e lidhëses që po shiste zotëria e saj e vjetër. Ai priste të emëronte pasardhësin e tij; Era mbërriti me paratë dhe emëroi çmimin e saj. Ajo punësoi djalin që e kishte zgjuar nën tavolinë dhe i paguante rrogën para se të merrte një pjesë vetë. Vajza e Mirës mori një vend në klasat e reja.
Në hapjen e punishtes, mjeshtri i vjetër pyeti se cilin titull Era kishte ndërmend të printonte më pas. Ajo i dha atij një kopje të shëndoshë të lexuesit që ai e kishte quajtur mbeturinë. Emri i saj qëndronte brenda si konservatore dhe botuese. Përtej oborrit, vajza e Mirës hapi pa frikë librin e shkollës. Era kishte kursyer më shumë se faqe dhe këtë herë ajo zotëronte shtypin që i çoi ato përpara.